24 mei 2021

We hebben al wat buitenlanders over de vloer gehad die een poos bij ons verbleven. Studenten die in Vlaanderen een jaar schoollopen en dan daarna, hopelijk verrijkt en tevreden, naar hun land terugkeren.
De bedoeling is dat ze Nederlands leren tijdens hun verblijf, en meestal lukt dat ook vrij aardig. Wat we echter steeds weer ervaren is dat taalkundige zaken die wij onnadenkend toepassen, voor iemand die onze taal niet beheerst soms uiterst verwarrend zijn. Je begrijpt maar wat ik bedoel wanneer zo een student je vraagt om iets uit te leggen over onze taal. Wanneer gebruik je "de" en wanneer "het" bijvoorbeeld. (weet jij het?)

Vaak zijn die studenten aangewezen op vertaalprogramma's die het internet overspoelen. De kwaliteit van die programma's is nogal variabel.
In veel gevallen biedt Wikipedia een uitweg. Je zoekt een begrip op in Wikipedia en wisselt dan naar een andere taal, tenminste als dat onderwerp ook in die andere taal is opgenomen bij Wikipedia. Niet volmaakt, maar soms wel de enige uitweg.
Ook met deepl.com en interglot.com kom je al ver, maar soms schiet ook dat te kort.

Laatst vroeg me iemand waarom men geen vertaling van het Nederlands naar het Engels vindt van het woordje "pikant". Is pikant een typisch Vlaams woord voor iets wat scherp kruidig is of is het ook gangbaar in Nederland in die betekenis? Blijkbaar vond het gebruikte vertaalprogramma dat er hier sprake zou moeten zijn van "pittig".
Wij Vlamingen gebruiken "pittig" ook wel, maar dan eerder in zaken waar er een zekere moeilijkheidsgraad bestaat die ons noopt om een extra inspanning te leveren. "Pikant" is voor ons gereserveerd voor iets scherp gekruid of iets erotisch. Vlamingen zullen in de regel zelden of nooit een scherp gekruid gerecht of een erotische scene als "pittig" bestempelen. Het kan wel, maar dat is dan meestal niet het eerste woord dat in ons opkomt.

Er zijn zo een heleboel voorbeelden te geven. Raymond van het Groenewoud leerde het ons al: waar een schroef nog een vijs is en waar een pik een houweel is. Vlaanderen boven, dat wel.

Maar hoe leg je sommige dingen uit aan iemand die in feite niks van ons land kent?
Waarom kunnen we in België een busje vullen met ministers van volksgezondheid? Waarom spreken wij Vlaams en de Nederlanders Nederlands? En waarom spreekt men Frans in Brussel en Wallonië?
Het "mysterie België" wordt naar mijn mening vrij goed uitgelegd in dit filmpje of hier in dit filmpje.
Wie neemt ons nu nog serieus?
Trouwens, wist je dat België meer ministers heeft dan China?

Opmerking 1: Waarom men Frans spreekt in Wallonië en Vlaams in Vlaanderen is niet zo maar uit te leggen. Om even kort door de bocht te gaan kan men stellen dat het te maken heeft met de Romeinen die in 52 vc beslisten om het Belgenland even te onderwerpen.
Het lijkt erop dat rivieren hier bepalend geweest zijn en dat de Romeinen een soort niemandsland of een bufferzone hadden tussen de Maas en Rijn. Met andere woorden, het zuidelijke deel van het huidige België werd geromaniseerd (Latijn werd er de lingua franca) terwijl het noordelijke deel , ten noorden van de Maas dus, grotendeels ongemoeid werd gelaten en er in een latere periode het Germaans het overwicht kreeg, ten nadele van het Keltisch. Hoewel deze stelling ook ter discussie staat.

Opmerking 2: Het West-Vlaams. Dat is een geval apart. Ik refereer dikwijls naar het West-Vlaams als zijnde de oertaal. Hoewel dit meestal nogal grappig overkomt zit er toch een grond van waarheid in. De kuststreken in noordelijk Europa waren vaak niet meer dan wat moerassen waar het leven moeilijk was. Dat waren streken die enkel interessant waren als er havens waren die zowel over land als ter zee goed bereikbaar waren. Het "hinterland" was niet zo interessant omdat het vaak erg moeilijk begaanbaar was, het aanleggen van wegen moeilijk was en er ook relatief weinig mensen leefden. Zij die er leefden waren dan ook weinig beïnvloedt door invloeden van buitenaf en hun taal onderging dan ook relatief weinig wijzigingen in vergelijking met de taal van de "interessantere" gebieden. We kunnen dan ook aannemen dat het West-Vlaams dichter staat bij de taal die eeuwen geleden in onze contreien gesproken werd dan die in andere gebieden in België.

Opmerking 3: Over Vlaanderen en Vlamingen. Voor de meeste mensen die in de regio Vlaanderen leven lijkt het vanzelfsprekend dat ze Vlamingen genoemd worden. Historisch gezien klopt dit echter niet. Vlamingen zijn (waren) de bewoners van Oost- en West-Vlaanderen. De bewoners van de provincies Brabant, Antwerpen en Noord-Brabant (in Nederland, jawel), waren Brabanders. Dus, Antwerpenaars zijn in feite Brabanders. Die zullen blij zijn dit te vernemen.
En de Limburgers? Tja, dat was het Land van Loon. Ik weet eigenlijk niet goed hoe ze daar genoemd werden. Alleszins niet Vlamingen of Brabanders.

OVERZICHT              VORIGE                  VOLGENDE