22 augustus 2021

Hoe dacht je over de wereld, wanneer jullie ouders werden?
Denk je er soms aan in wat voor een wereld uw dochter haar kinderen zal achterlaten? De toekomst is niet echt kalmerend, maar I guess it never was.

Dat was een vraag die ik onlangs gesteld kreeg. Dit verdient een antwoord.

Vooral dat laatste stukje, "maar I guess it never was" is eigenlijk al het antwoord op de vraag. Was het in het verleden beter?
Wanneer ik de historici en de statisctici erop nalees dan leven we tegenwoordig, hoe onwaarschijnlijk het ook klinkt in een veel betere wereld dan onze voorouders. De reden waarom is complex, maar eigenlijk toch niet zo moeilijk te begrijpen.
Maar weet wel dat reeds de oude Grieken zo'n 2000 jaar geleden al kloegen over de snel veranderende wereld en zich luidop afvroegen of al die nieuwigheden wel nodig waren. En dat de mentaliteit van de jongeren vaak haaks stond op de mentaliteit van de wat oudere generatie. Kortom, er is sinds die oude Grieken niets nieuws onder de zon.

Waarom meen ik dat de wereld erop vooruitgegaan is?

Vooreerst krijgt het merendeel van de wereldbevolking tegenwoordig onderwijs. En vaak zelfs zeer goed onderwijs. Hoe meer we leren en te weten komen hoe beter we ons een beeld kunnen vormen van hoe de wereld nu in mekaar zit. We leren ook steeds langer en daar waar vroeger een universitaire opleiding enkel voor de happy few was weggelegd krijgen tegenwoordig steeds meer jongeren toegang tot hoger onderwijs. Het wordt bijna een verplicht nummertje om nu minstens een bachelor diploma te hebben. Ik zou dus durven stellen dat het over het algemeen vrij goed gaat met onze opleiding.
Hoewel, ik stel ook vast dat de pas afgestudeerden op sommige vlakken echte analfabeten zijn. Sociologie bijvoorbeeld wordt blijkbaar niet meer gegeven als basisvak in het middelbaar onderwijs. Jongeren kunnen wel erg vlot overweg met een smartphone, maar over bijvoorbeeld arbeidswetgeving weten ze vaak bitter weinig.
En ook niet iedereen heeft toegang tot een goed onderwijssysteem. Dat was altijd zo en ik vrees dat dit iets is wat ook niet zo snel zal verdwijnen. Echter, als ik kijk naar de evolutie die China doorgemaakt heeft dan is het duidelijk dat daar waar een wil is, er ook een weg is. Het onderwijs in China is er de laatste 50 jaar met rasse schreden op vooruitgegaan en het algemene ontwikkelingsniveau van de jongeren is er zeer sterk op vooruitgegaan. Het is dus mogelijk om een bijna rampzalige situatie om te buigen in een succesverhaal.

Dan is er de geneeskunde, die dag na dag grote sprongen maakt. En ja, niet iedereen heeft (voldoende) toegang tot de ziekenzorg, maar ook hier is de wereldwijde tendens dat steeds meer mensen vlotter door de geneeskunde geholpen worden. Zeker in de landen waar de levensstandaard al wat verder geëvolueerd is.
Veel ziektes die vroeger haast niet te bestrijden waren zijn nu gereduceerd tot een banaal akkefietje en na enkele pilletjes is het leed vergeten. Ook de genezings- en overlevingskansen na kanker en andere gevreesde ziektes stijgen met de dag. Globaal gezien zijn we er dus op vooruit gegaan.

Dat de technologie ons leven in een sneltreinvaart steeds ingrijpender bepaalt is niet te ontkennen. Dikwijls is dit loutere vooruitgang, maar soms ook wordt ons iets opgedrongen en daarna als onmisbaar bestempeld. Denk bv aan computerspelletjes en je kan zelf ook wel een rist aan "verbeteringen" verzinnen waarvan we ons kunnen en moeten afvragen wat de toegevoegde waarde ervan is.
Toch maakt technologie ons leven vaak gemakkelijker en verrijkender.

Hand in hand met de opkomende technologie zijn de verschillende mediakanalen als paddestoelen uit de grond geschoten.
Denk er eens even over na. In mijn jeugd was het ook al mogelijk om met het vliegtuig naar de andere kant van de wereld te reizen. Met 4 tussenstops weliswaar want het vliegbereik van toen was veel kleiner dan wat het nu is. Maar 100 jaar er voor maakte men dezelfde reis met een schip over zee en duurde dat 3 maanden of langer. In mijn jeugd kwam je toe op je bestemming na een dag of twee, leerde er nieuwe mensen kennen en maakte er (hopelijk) vrienden met wie je later in contact wilde blijven.
GSMs en smartphones waren er niet. Er was wel telefoon via vaste lijnen, maar het was (erg) duur om even naar bv Azië te telefoneren. Bij dringende berichten kon je dan ook nog een telegram versturen (ook heel duur). Dat waren tekstboodschappen die van het ene postkantoor naar het andere werden verstuurd via morsecode of een telex (wie weet er nu nog wat een telex is?). Eenmaal in het land van bestemming toegekomen op het dichtsbijzijnde postkantoor bracht een koerier van dat postkantoor het telegram dan naar de bestemmeling.
Je kon ook een brief schrijven. Die was dan meestal enkele weken onderweg. Tegen dat je een antwoord terug kreeg wist je vaak al lang niet meer wat je zelf geschreven had.
Tot dan op een goede dag de email zijn intrede maakte. Een ware revolutie in de communicatie. En tegenwoordig zijn er nog een heleboel alternatieven om wereldwijd in real-time te communiceren. Ook telefoneren, ja, wat nu vrijwel gratis is.
En dan heb ik het nog niet gehad over al die andere mediakanalen die we nu meestal gratis tot onze beschikking hebben.
En zoals steeds zijn er individuën of organisaties die deze media oneigenlijk gaan gebruiken. Trollen worden ze nu genoemd.

En van trollen gesproken, het is niet al goud wat blinkt.
Ja, we zijn er over het algemeen op vooruit gegaan, maar vooruitgang schept ook nieuwe mogelijkheden voor zij die minder nobele bedoelingen hebben. Ik som er nu hieronder enkele op, maar vergeet niet dat dit fenomenen zijn die altijd al bestaan hebben, zij het in een wellicht andere vorm.

Eén van de fenomenen waar we het meest bevreesd over zijn is terrorisme. Dat is ook precies de bedoeling van de terroristen. Maar, sta er ook eens even bij stil, en hier komt de statistiek weer om de hoek kijken, de kans dat je betrokken raakt in een terroristische aanslag is vele malen kleiner dan de kans dat je op straat aangereden wordt. En toch komen we met z'n allen vrij en vrolijk op straat, zonder ons daar al te veel zorgen over te maken over de gevaren die we lopen in het verkeer en kennen we daar nog geen fractie van de angst die we voelen bij terrorisme.
Het is pure psychologie. Behalve dan voor zij die wel degelijk het slachoffer waren van een terroristische aanslag natuurlijk.
Deze link geeft je een overzicht van de meest voorkomende doodsoorzaken wereldwijd. En wat staat er op de voorlaatste plaats? Juist, ja, terrorisme. Om je een voorbeeld te geven, er stierven in 2017 wereldwijd 1 570 000 mensen aan diarree en 26 445 aan de gevolgen van terrorisme. Het zou goed zijn als iedereen de zaken in hun juiste perspectief plaatst.
Maar diarree is een ziekte, iets wat je jezelf op de nek haalt en terrorisme is dat niet. Dat is het grote (psychologische) verschil. Het geeft ons de indruk dat we op diarree vat zouden hebben en op terrorisme niet.

Wat ons meer zorgen zou moeten baren is het opkomende ultra rechts, het populisme, ultra links of de steeds groeiende staatsinmenging in ons leven.
Eigenlijk zou ik willen stellen dat alles wat neigt naar extremen met de grootste bedachtzaamheid moet tegemoet getreden worden.
Gauss heeft het ons al geleerd dat er bij alle feiten een bepaalde distributie bestaat. Het merendeel der feiten situeert zich typisch in het centrum van een Gauss curve. Hoe verder men naar links of rechts opschuift in die curve, hoe minder feiten er zich voordoen. Die ultra's of extremen vormen een meestal kleine minderheid, maar dat wil niet zeggen dat ze als onbelangrijk dienen afgeschreven te worden. Kleine minderheden maken dikwijls de dienst uit en leggen hun overtuiging op aan de meerderheid. En precies dát is wat dit zo gevaarlijk kan maken.
Ik spreek wel degelijk over "kan maken". Er zijn ten opzichte van de totale bevolking relatief weinig mensen die zich arts kunnen noemen. Toch zijn we blij dat ze er zijn en dat zij hun kunde toepassen op ons.
Anderzijds zijn er ten opzichte van de totale bevolking ook relatief weinig mensen die als terrorist worden geklassificeerd. Toch jagen zij ons de stuipen op het lijf. Maar artsen worden in de regel niet aanzien als extremisten en terroristen wel.
Het wordt pas erg als die minderheid ons hun ideeën opdringt of oplegt en wanneer die ideeën dan botsen met de algemeen gangbare moraal. En het is perfect mogelijk dat na verloop van tijd die ons opgelegde nieuwe moraal de standaard norm wordt. Al zal nooit iedereen er rotsvast van overtuigd zijn dat dit de juiste weg is die men moet volgen. Dwalingen van dit soort zijn legio terug te vinden doorheen de geschiedenis en ik ga hier bewust geen voorbeelden geven. Ik zou willen dat jij, lezer, dit voor jezelf onderzoekt. Misschien toch één tip: informeer je eens grondig over het "trumpisme".
Populisme is van alle tijden en zij die er zich van bedienen doen dit schaamteloos. Het spijtige is dat ze dikwijls in staat blijken om velen in hun zog mee te slepen. Men vertelt mensen wat deze mensen willen horen en na verloop van tijd wordt dit hun credo. Dat is het punt waarop dit gevaarlijk wordt. Wanneer mensen zich laten meeslepen door iets waarvan ze menen dat ze er baat bij hebben en daar verder zelf weinig of niet over nadenken. Een recent voorbeeld hiervan was de opkomst van het nazisme.
Een ander gevaar is een verregaande staatsinmenging, waar ons leven gestuurd wordt door de staat en we gereduceerd worden tot pionnen die best zelf niet al te zelfstandig zijn. Een spijtig voorbeeld hiervan is het huidige China. Dit is niet noodzakelijk slecht voor de maatschappij als geheel, maar het gaat dikwijls gepaard met het beknotten van persoonlijke vrijheden die elders als gemeengoed worden beschouwd.

Een euvel waar wij onze kinderen mee opzadelen is pollutie en klimaatverandering.
Mij stoort de pollutie meer dan de klimaatverandering, hoewel beide problematisch zijn. Als klimaatsverandering inhoudt dat we warme zomers gaan krijgen in België dan teken ik daarvoor. Of mijn wens dan ook positief uitdraait voor de rest van de wereldbevolking, daar ga ik nu even aan voorbij. Egoïsme, weetjewel.
De alsmaar zichtbaardere pollutie is duidelijk aanwezig. Dat is dan vooral goed te merken in alles wat water is (meren, zeeën, oceanen). En de grote boosdoener is blijkbaar voornamelijk plastic. En dan herinner ik me nog de tijd dat wij Boheems kristal in onze salonkstaten etaleerden terwijl men toen terzelfdertijd in Bohemen plastic bekertjes als ultieme vorm van beschaving pontificaal tentoonstelde op de meest prominente plek in huis. Het kan verkeren...
Een wellicht ietwat wereldvreemde oplossing voor het pollutieprobleem zou erin kunnen bestaan dat we voor bevoorbeeld de verpakking van onze gebruiksgoederen evenveel zouden moeten betalen als voor het goed zelf en dat de producent die verpakking verplicht zou moeten terugnemen en terugbetalen. Drastisch, nietwaar? Dan moeten we enkel nog die producenten in het oog houden en dat scheelt al gauw een slok op de borrel.

Klimaatverandering is niet onomkeerbaar. Dat heeft het verleden ons al menigmaal geleerd. Maar of we in staat zullen zijn om die verandering te sturen in de richting dat wij menen dat goed voor ons is, dat is andere koek.
Willen we bijvoorbeeld terug een ijskap die bijna het hele noordelijk halfrond bedekt? Dat lijkt me een niet al te best alternatief tegenover een algemene opwarming.
En van die ijskap gesproken, hier hebben de wetenschappers boter op het hoofd. Ik herinner me nog heel levendig dat toen men begon met de verspreiding van het idee van klimaatsverandering, men toen preekte dat we regelrecht op een nieuwe ijstijd afstevenden. Dat joeg me zeker de daver op het lijf want ik hou niet van koude. Of het zou een ijsje of een koele pint moeten zijn. Dan is de opwarming die men ons nu voorschoteld (wat een ommekeer nietwaar) me veel aanlokkelijker. Maar mijn punt is hier dat de wetenschap jarenlang ons een foute toekomst heeft voor ogen gehouden en dat we nu dus met de vraag zitten of ze het ditmaal bij het rechte eind hebben.
Ik denk van wel, dat ze het nu bij het rechte eind hebben, maar we mogen ons nu niet blindstaren op weersfenomenen die optreden. We moeten naar een tendens kijken. Trending heet dat. Voorbeeld is wanneer men zegt dat we de natste zomer beleven sinds ik weet niet welk jaar. OK, in dat jaar waarnaar men dan refereert, en welk gewoonlijk dan reeds lange tijd geleden is, was het bijna even nat als nu. Wat maakte toen die natte zomer? Ook klimaatverandering?
De trending echter leert ons dat die bijzondere weerspatronen nu vaker optreden dan vroeger en dat is iets wat ons wel degelijk zorgen zou moeten baren. Dat is iets wat we onze kinderen niet als erfenis willen nalaten.

Waar we ook steeds meer afhankeijk van worden is onze energievoorziening. Als thuis de elektriciteit wegvalt dan komen wij dik in de problemen. Bijna alles thuis werkt op elektriciteit. Ook onze watervoorziening. En spoel maar eens een toilet door als je geen water hebt. Of kook maar eens iets wanneer al je kooktoestellen op elektriciteit werken. Geen warme koffie 's morgens want geen water en geen elektriciteit. Ik zou ons dus naar de toekomst toe minder afhankelijk moeten kunnen maken van de openbare elektriciteitsvoorziening. Maar hoe?
En elektriciteit zal een steeds prominentere plaats innemen in ons leven in de toekomst. Zijn we tijdig klaar met het op punt stellen van kernfusie? Want dat lijkt me een van de weinige valabele alternatieven. Buiten waterstof dan, want water is er genoeg voorhanden. Maar niet overal. Maar, als de olieproducerende landen van nu, die vaak in wat warmere streken gelegen zijn, zich eens zouden toeleggen om de zonnewarmte aldaar te gebruiken om zeewater om te zetten naar waterstof?

Een ander probleem dat de kop opsteekt is drinkwater.
Een tekort aan drinkwater is aan de orde van de dag. Het wordt een steeds schaarser goed. En we doen er weinig of niets aan.
Waar ik me aan stoor is dat men in Frankrijk beboet wordt als men het regenwater niet in de riolering laat stromen en dat wij moeten betalen als we dat wel doen. De Fransen hebben nood aan dat regenwater en gebruiken het later als drinkwater. Wij hebben ook nood aan regenwater om dat later als drinkwater te kunnen gebruiken, maar wij laten dat terugvloeien naar de zee, zoals het al duizenden jaren gebeurt. En natuurlijk gaat men me nu bedelven onder motiveringen die moeten aantonen waarom de Fransen dat kunnen en wij niet. Of, zoals men in Frankrijk zegt: "les excuses sont faites pour s'en servir".

Er zijn wellicht nog een aantal zaken die we liever niet zouden willen doorgeven aan onze kinderen. Maar beweren dat de wereld er in onze tijd, toen wij zelf nog kind waren, er beter aan toe was dan nu is toch wel wat kort door de bocht.


OVERZICHT              VORIGE                  VOLGENDE