20 september 2021

De kroniek van een aangekondigde dood.

Onderstaand relaas is een beetje rauw en als je erg gevoelig bent sla je deze pagina misschien best over.

Onlangs mocht ik een interessant en lang gesprek voeren met een jonge vriend die ik al jaren ken. Die jonge vriend is ondertussen als wat ouder geworden en is werkzaam als arts in een ziekenhuis. Hij was recent 14 maanden werkzaam op een intensive care unit, waar enkel de zwaarste gevallen met covid-19 besmettingen binnenkwamen.

Het ziekenhuis had twee ICU afdelingen. Op de eerste kwamen de gevallen tercht waarvoor nog een gerede hoop bestond op herstel. Op de tweede lagen de patiënten van wie de overlevingskansen laag ingeschat werden. Mijn vriend werkte als arts op de tweede afdeling.

Ik vroeg me af hoe emotioneel hij met zijn werk op die afdeling betrokken was.
Wie is er verbaasd dat er zo goed als geen emotionele band bestond tussen arts en patiënt? Je kan dat gewoonweg niet maken, zei hij. Als je daar emotioneel bij betrokken wordt dan ga je er zelf aan ten onder. Dan kan je niet meer gepast functioneren. Je moet jezelf daarvan afsluiten.
Goed om te weten is dat de passage in dat ziekenhuis voor deze patiënten gefaseerd was. Wanneer ze op zijn afdeling terechtkwamen waren ze reeds in een kunstmatige coma gebracht. Je kon dus haast niet een band, eender welke band, opbouwen met die patiënten. Je ziet ze als een object dat je medisch naar best vermogen behandelt. Alleen dat maakt het draaglijk.

Hij zag menig patiënt er dag na dag op achteruitgaan. Bezoek was niet toegelaten op de ICU afdeling. De naasten dienden dus van de toestand van de patiënten telefonisch op de hoogte gebracht te worden. Gelukkig waren de meeste patiënten langdurig op de afdeling en diende hij dag na dag de familie te informeren dat de toestand van de patiënt verslechterd was en geen verbetering in zicht. Het was een geleidelijk proces en je hoefde meestal dan ook niet plots de dood van een familielid te melden. De familie was er al een tijdje min of meer op voorbereid. De feitelijke aankondiging van het overlijden kwam dan ook in de meeste gevallen niet als een verrassing. Dat maakte het voor iedereen wat draaglijker.
Er was weinig kruid gewassen tegen het remediëren van de ziekte eenmaal de zieken in die fase van voortgang beland waren.
Ik merkte ook tijdens het gesprek dat het voor hem iets makkelijker was om de verslechterende toestand van een hoogbejaarde patiënt mede te delen dan die van een jongere die veel meer had achter te laten dan enkel herinneringen. La crónica de una muerte anunciada was nooit meer toepasselijker.

Veel van de patiënten waren gekoppeld aan een ECMO machine. Een ECMO of een Extracorporale membraanoxygenatie is een levensondersteunende machine. Mensen die ECMO nodig hebben, hebben een ernstige en levensbedreigende ziekte waardoor hun hart of longen niet meer goed kunnen werken. ECMO wordt bijvoorbeeld gebruikt tijdens levensbedreigende aandoeningen zoals ernstige longschade door infectie of shock na een massale hartaanval. Kortom, als je aan deze machine gekoppeld wordt dan is dat omdat je een ernstig probleem hebt.
ECMO is een vereenvoudigde vorm van een hartlongmachine. Een Ecmo zorgt er voor dat je bloed van voldoende zuurstof wordt voorzien omdat je longen dit niet meer kunnen.

Ik was natuurlijk ook geïnteresseerd in hoe het de patiënten nadien verging die, meestal pas na enkele maanden, de ICU mochten verlaten.
Het antwoord hierop was kort: niet goed.
Wanneer iemand zo lang in een kunstmatige coma gehouden wordt dan hebben de spieren en pezen te weinig beweging. Spieren gaan wat stijver worden en ook de spiermassa vermindert door gebrek aan beweging. Er volgt na het ontslag uit de ICU dus nog een lange revalidatie en de vooruitzichten zijn dat de meesten vrijwel nooit volledig zullen herstellen. Ze zullen dus wellicht blijvend deels invalide zijn of een verminderde mobiliteit hebben.

En wat de effecten van het corona virus zelf op lange termijn zijn, daarover is nog maar heel weinig gekend. Maar die blijvende effecten schijnen er wel te zijn. Ik wacht af om daarover verslagen te lezen maar dat zal niet voor op korte termijn zijn.

Wat mij natuurlijk ook interesseerde was om te weten wat type persoon er nu werkzaam is op een ICU afdeling en er ook blijvend kan functioneren.
Vooreerst zei mijn vriend, die zelf pas recent vader geworden was, dat hij onmogelijk op een ICU afdeling met kinderen zou kunnen werken. Dat zou gewoonweg te zwaar zijn. En ik zou het ook niet kunnen. Ik wil niet alle dagen bleitend naar huis gaan van mijn werk.
Het kwam erop neer dat er in feite twee soorten mensen werkzaam zijn. De eerste soort zijn diegenen die eelt op hun hart en ziel krijgen. Ze worden sarcastisch-ironisch. Ik ken de wetenschappelijke benaming voor dit soort mentale toestand niet, maar mijn vriend omschreef het dat je lanzaam een "klootzak" werd.
Een tweede soort mensen waren zij die zich het lijden van de patiënten erg aantrokken en dit moeilijk konden loslaten. Hij zag die mensen op termijn er allemaal onderuit gaan. Enkel de "klootzakken" hadden er kans om deze kwelling te doorstaan.
Op mijn vraag tot welke categorie hij zich inschatte wist hij me te zeggen dat hij evolueerde naar een klootzak.

Begrijp me nu niet verkeerd. Dat hij ze klootzakken noemde betekende niet dat ze gevoelloos geworden waren. Zeker niet. Maar het betekende wel dat ze zich konden afsluiten van de pijn en het lijden rondom hen. En het hielp enorm dat ze de patiënten eigenlijk nooit bij bewustzijn zagen. Ze kermden en schreeuwden niet, lagen er bewegingloos bij en machines hielden het beetje leven dat er nog was in stand.
Mensen gereduceerd tot objecten. Niet omdat men het zo wenst, maar om zelf te kunnen overleven.

OVERZICHT              VORIGE                  VOLGENDE