| 25 september
2021 Over de zin en onzin van spellingsregels. Eerste vaststelling: is het spellingsregels of spellingregels? Hier begint het al. Gelukkig zijn er websites zoals het Genootschap Onze Taal en VRT Taal. Daar kan je in de meeste gevallen wel terecht met dat soort vragen. Zijn de spellingregels nu mijn stokpaardje? Nee, ze zijn mijn STOKPAARD. En ondertussen heb je ook al opgezocht en gevonden dat zowel spellingsregels als spellingregels de correcte schrijfwijze is. Maar daar wil ik het nu niet echt over hebben. Wat me mateloos stoort zijn de vele idiote regeltjes die we bij het schrijven moeten hanteren. Die regeltjes, en zoveel is duidelijk, werden opgesteld door een select clubje academici die er een spelletje van gemaakt hebben. Het speeltje is er voor hen, en niet voor de modale burger. Laat me uitleggen waarom ik dit stel. Er wordt (of beter, werd) jaarlijks een Groot Dictee Der Nederlandse Taal georganiseerd. In principe kan iedereen daar aan meedoen, maar het blijkt bij nader toezien toch zo dat het meestal personen zijn die op zijn minst een wat minder vaag idee hebben van hoe men in het Nederlands zinnetjes schrijft of gewoon bekend zijn en dan menen dat ze kunnen lezen en schrijven. De opsteller van dat jaarlijks dictee is dan de een of andere gevierde schrijver of journalist, gekend om zijn liederlijk taalgebruik en die dan in een vlaag van opwelling een taalkundig gewrocht in mekaar knutselt met zo goed als allemaal ongewone schrijfwijzen of spellingen. Dient het gezegd dat niemand er ooit in geslaagd is om dat dictee foutloos af te leveren? Ik vermoed zelfs dat de opsteller van het dictee dit deed met een waslijst aan spellingsboeken en aanverwanten op de knieën. Het werd dus proefondervindelijk vastgesteld dat niemand foutloos Nederlands kan schrijven. Zijn we dan goed bezig? Ik meen van niet. Het is misschien goed om even de geschiedenis in te duiken en te achterhalen waarom er ooit spellingsregels zijn gekomen. De aan ons overgeleverde geschriften uit de oudheid werden opgesteld gebruikmakend van een "alfabet". En om dingen leesbaar en vooral eenduidig te maken diende men overeen te komen hoe een bepaald woord diende geschreven te worden. Zolang er van het woord maar één versie met één betekenis bestaat stelt er zich geen groot probleem. En ook zolang uit de context duidelijk is wat men bedoelt is er ook niet echt een probleem. De dingen worden wat meer ambigu wanneer eenzelfde woord verschillende betekenissen kan hebben of wanneer men uit de tekst niet kan opmaken wat de betekenis van een bepaald woord dient te zijn. Dit kan erg verregaande gevolgen hebben voor bv wetteksten. En het probleem stelde zich echt scherp bij vertalingen van bijvoorbeeld godsdienstige geschriften, zoals de bijbel of de koran. Wanneer die teksten werden opgesteld waren die vaak al erg esoterisch en wanneer de taal waarin ze werden opgesteld evolueerde of zelfs niet meer gesproken werd, werd het steeds moeilijker om de precieze mening van een tekst te achterhalen of te interpreteren. Spellingsregels konden en kunnen hierin een gevoelige verbetering brengen. Ooit heb ik een cursus paleografie gevolgd. We kregen regelmatig huiswerk en dat waren dan oude Nederlandstalige teksten die we dienden over te zetten naar hedendaags Nederlands. Die teksten waren in eerste instantie bedoeld om ons, studenten, een systeem te laten uitdokteren dat toeliet om het gekrabbel van de schrijver te ontcijferen van dat wat die neergepend had in de een of andere vorm van oud Nederlands. Wat me bij die teksten, variërend van enkele honderden jaren oud tot meer recent, waar dus vooral het handschrift diende ontcijferd te worden, opviel was dat men vóór de invoering van echte spellingsregels voor het Nederlands, men er een zootje van maakte. Men schreef vaak fonetisch, maar eenmaal je daaraan gewend bent stoort dat niet echt. Je kon eenzelfde woord op eenzelfde pagina op een aantal verschillende manieren gespeld terugvinden. Dat was helemaal geen uitzondering. En dat was het punt waarop ik de huidige spellingsregels in vraag begon te stellen. Moeten we zonodig allemaal precies volgens regeltjes schrijven? In sommige gevallen is een eenduidige, uniforme spelling een zegen. Het leest vlotter en er is minder kans op een foute interpretatie. Er zijn dus een aantal basis-spellingsregels die gewoon onmisbaar zijn. Dat staat als een paal boven water. Maar die belachelijke "dt" regel (wat in feite een "t" regel is) is een gedrocht en brengt niets bij. Je spreekt dat niet uit (probeer maar eens dt uit te spreken). Waarom moet er dan een onderscheid gemaakt worden wanneer je dat schrijft? Wat is de toegevoegde waarde? Of ook, waarom moet in het Nederlands de meervouds-s en de bezits-s nu net omgekeerd zijn van het Engels? Sorry, maar ik vind dat echt dwaas. Je hebt oma's en omas. En vergis je niet, "oma's" is de meervoudsvorm en "omas" is de bezitsvorm. Dwaas. Indwaas. Oerdom. Belachelijk. Het Engels is hierin veel eenduidiger en logischer. "Grandma's car" en "I have two grandmas". Het eerste is bezittelijk en het tweede is meervoud. Stukken eenvoudiger en logischer dan in het Nederlands en geen gedoe met uitzonderingen en zitten uitvissen welk deel van het regeltje je nu precies dient toe te passen. (noot: in het Engels zijn er ook uitzonderingen, maar die zijn makkelijk herkenbaar en toepasbaar bv worry - worries) Niet dat ik vind dat de schrijfwijze van het Engels perfect is. Zeker niet. Je weet soms niet hoe je een woord dat je niet kent dient uit te spreken. "Pristine" bijvoorbeeld. Spreek je dat uit als "pristaain" of als "pristien"? Als je het woord reeds kent dan weet je het wel maar als je het woord niet kent, dan zit je met een probleem. Laat me wel even aanstippen dat er in het Engels wel degelijk regeltjes zijn die maken dat je wél weet hoe je dat woord dient uit te spreken, maar die regeltjes zijn nogal gecompliceerd. Zo bv zou je "ghot" kunnen uitspreken als "fish" als de regeltjes je niet helemaal duidelijk zijn (de gh als in enough, de o als in women en de t als in station). En moet je nu lange woorden aan mekaar vastschrijven of beter niet? Ik heb voor mezelf uitgemaakt dat als het volgens mij de leesbaarheid ten goede komt, en dit speelt vooral bij woorden die we weinig gebruiken, ik een koppelteken gebruik. Trouwens, voor het gebruik van het koppelteken zijn de spellingsregels in het Nederlands al veel duidelijker en eenvoudiger, maar ik breid die nog een klein beetje uit, wanneer de leesbaarheid in het gedrang zou kunnen komen. En ook wordt men verondersteld om geen verschillende tijden (verleden tijd / tegenwoordige tijd) door mekaar te gebruiken in dezelfde zin. Ik doe dit haast systematisch, zolang dit de betekenis van wat ik schrijf ten goede komt en me logischer lijkt. Wat dus wil zeggen dat als ik zondig tegen de spellingsregels ik meestal wel weet welke zonde ik bega. Bewust dan nog. Is foutloos schrijven nu echt zo belangrijk? In sommige gevallen wel. Zeker wanneer er anders verschillende mogelijke interpretaties mogelijk zijn van wat je hebt neergepend. Een gedeeltelijke oplossing om dit te vermijden en je toe te laten toch van de spellingsregels af te wijken is door korte zinnen te gebruiken. Hoe langer een zin, hoe complexer die kan worden en hoe meer aanleiding die kan geven tot foute interpretatie wanneer je je niet aan de spellingsregels houdt. Maar vaak is de logica en zeker de noodzaak tot het strikt volgen van de spellingsregels geen absolute voorwaarde om iets duidelijk en eenduidig op schrift te stellen. Wat wel speelt is dat mensen vaak je IQ gaan koppelen aan het feit of je al dan niet foutloos kan schrijven. En zeker de belachelijke dt-regel wordt daarbij vaan aangehaald om uit te maken of iemand foutloos kan schrijven of niet. Een beetje hypocriet vind ik want diezelfde mensen kunnen zelf ook niet foutloos schrijven (zie hierboven Het Groot Dictee Der Nederlandse taal). Ga je iemand dus als dom afdoen omdat die niet met dezelfde trefzekerheid kan spellen dan jij? Misschien kan die persoon jou moeiteloos kloppen in de wiskunde of op andere gebieden? Maar, een tekst die volledig de spellingsregels negeert komt meestal wel nogal belabberd over, zoveel is duidelijk. Voorlopig ben je best dat je de dt-regel zo nauwgezet mogelijk toepast. Dan scoor je net iets beter (als je kan en wil scoren natuurlijk). Evenwel, neem nu deze tekst die je net gelezen heb. Storen mijn spellingsfouten je? Waren er zaken onduidelijk omwille van de door mij gehanteerde spelling? Ik kan je verzekeren dat ik in deze tekst ettelijke spellingsfouten heb gemaakt (al dan niet bewust). Aan jou om uit te maken of ik een oen ben en ongelijk heb met mijn stelling. OVERZICHT VORIGE VOLGENDE |