| Herfst 2021 4a Waar begint oneindigheid - extrra Het is niet zo dat omdat ik stel dat de wiskunde niet noodzakelijkerwijze overeenkomt met de fysica dat ik me nooit van wiskunde bedien. Maar, het geheugen hé. Ik ben tot mijn spijt al erg veel vergeten van wat ik ooit aan wiskunde gestudeerd heb (en het wordt er niet beter op). Het meeste van wat ik aan wiskunde geleerd heb heeft in mijn leven weinig of geen praktisch nut gehad, dus heb ik me er ook niet van moeten bedienen in kritische situaties. Ik ben dus nu in een een situatie verzeild geraakt dat ik hier en daar een zetje nodig heb om dingen op te lossen. Hieronder een correspondentie tussen mezelf en iemand die het allemaal nog weet. Hallo K,
Ken jij iemand die de volgende vergelijking zou kunnen oplossen? x=((a-x)²-1)-² Die laatste -² zou een vierkantswortel moeten voorstellen. Dus feitelijk dit: x=SQRT((a-x)²-1) Voor mij is het te lang geleden. De regeltjes zijn zo goed als verdwenen uit mijn geheugen. Ik kan het een klein beetje verder uitwerken (het merkwaardig product), maar daarna valt het stil... x=(a²-2ax+ x²-1)-² Dus, als je je afvraagt hoe ik 's avonds in slaap val dan weet je het nu. Groetjes, K, maar dat kon je al raden, kon de vergelijking spelenderwijs oplossen. Natuurlijk. Anders zou ik het niet gevraagd hebben. x = (1-a²)/(-2a)
Tja, en dat creëerde al onmiddelijk een probleem. Dan zou x negatief worden en dat
kan niet.
Blijkt dus dat ik een foutje gemaakt heb. Ik heb duidelijk last van aftakelingsverschijnselen. Als de opgave x = ((a+x)²-1)-² wordt, wordt de oplossing dan x = (1-a²) / 2a ? K wist, zoals verwacht, raad maar begon ongerust te worden over mijn geestesgesteldheid. Ik vermoed dat het in het dagelijkse leven zelden gebeurt dat iemand dit soort rekenkundige taakjes voorgeschoteld krijgt. Het antwoord kwam per kerende post. Of x negatief wordt hangt af van
de grootte van a.
In de oorspronkelijke vergelijking is bijvoorbeeld voor a=10, x=4,95. Als de vergelijking wordt aangepast van (a-x)^2 naar (a+x)^2 wordt de oplossing inderdaad x = (1-a²) / 2a. Voor a=10 wordt x in dit geval echter gelijk aan -4,95. Mag ik vragen waarvoor de vergelijking dient? :-) En jawel, K mocht gerust weten waar de vergelijking voor dient. Jij ook. OK, K, zeg later niet dat je het
zelf niet gevraagd hebt hé.
Hier gaan we dan. Opgave: maak (construeer) een driehoek. Een fysiek ding dus, geen mathematische toestand. De ene rechthoekszijde (de basis) is gelijk aan de maateenheid die we hanteren. 1 meter bv. Vandaar die "1" in de formule. De andere rechthoekszijde (de lengte, "x" in de formule) wordt stapsgewijs verlengd en het verschil tussen de hypothenusa en de lengte wordt bepaald. Hoe langer de lengte wordt (de basis, de "1" blijft gelijk), hoe kleiner het verschil wordt (in lengte) tussen de hypothenusa h en de lengte x. |\
| \ | \ x | \ h(ypothenusa) | \ |___\ 1 Ik weet dus dat h² = x² + 1 Ook stel ik dat a = h - x "a" is de resolutie die ik toelaat of die mogelijk is. Stel nu dat de maximale precisie die fysiek mogelijk is, 1 mm is. Dit is dan de resolutie, ofte de "a" uit de formule. We gaan er dan van uit dat, in dit geval, een fysiek object kleiner dan 1 mm niet bestaat. Wanneer het verschil tussen h en x kleiner wordt dan 1 mm, dan bereik je het punt waarop je de driehoek niet meer kan construeren met de vereiste precisie, want dan zou je iets maken dat niet gemaakt kan worden. De reden hiervoor is dat als je h en x naast mekaar zou leggen, je een hypothenusa zou hebben die iets langer is dan x, maar dat lengteverschil is kleiner dan 1 mm. En iets dat kleiner is dan 1 mm bestaat niet in dit (hypothetische) geval. Met de formule kan je dan berekenen hoe lang die lange rechthoekszijde (x) maximaal kan worden met de vooropgestelde resolutie. En je moet je voostellen dat de resolutie die ik op het oog heb beduidend kleiner is dan die ene mm uit mijn voorbeeld hierboven. Om de oefening eens te maken met 1 mm resolutie zou je een driehoek kunnen maken met een lengte x van 49.005 m. Als je die langer maakt dan moet je daarvoor iets fysieks gebruiken dat niet bestaat en krijg je de driehoek dus nooit gesloten. Om het iets praktischer voor te stellen, wijzig dan de opdracht: teken een driehoek met een potlood. De resolutie (a) is in dit geval de dikte van het potlood. Als die potloodlijn minimaal 0.1 mm dik is, dan kan je binnen de vooropgestelde precisie een driehoek tekenen met een lengte (x) van 499 m lang. Hier voel je al nattigheid, want de precieze uitkomst van de berekening is 499.0005 m. En die 0.0005 m kan je met dat potlood niet tekenen want dat is 0.001 m dik. Dus, om mijn berekening te laten slagen moet ik ofwel de uitkomst naar beneden afronden ofwel een formule zien te vinden die me een resultaat geeft dat nooit verder na de komma gaat dan mijn vooropgestelde resolutie. En aan dat laatste ben ik nog niet aan toe. Maar, dat is toegepaste wiskunde en ik denk dat je dat probleem wel al bestudeerd hebt tijdens je studie. Daar hebben ze je geleerd dat de uitkomst van een berekening nooit een grotere precisie kan (mag) hebben dan de precisie van de variabelen die je gebruikt en dat je moet afronden. Ik heb moeite met dat afronden. Om te weten waar dit alles precies naar toe zou moeten leiden is ongetwijfeld wat meer tekst en uitleg nodig, maar probeer alvast de oefening met een resolutie (a) die gelijk is aan de Planck-lengte en dan weet je al ongeveer welke richting ik uit wil gaan. Buiten dat ben ik tamelijk normaal. Denk ik. Bedankt voor de hulp en groetjes, Laat het duidelijk zijn dat de formule die voortsproot uit deze correspondentie wellicht ietwat te simplistisch is en dat er een klein beetje hogere wiskunde aan te pas komt. Dat mag iemend ooit een voor mij uitrekenen. Liefhebbers? Stuur je oplossing naar jefmetdebef@protonmail.com Er is geen prijs te winnen, enkel eeuwige roem (of schande) zal je deel zijn. OVERZICHT VORIGE VOLGENDE |