4 mei 2024

We reizen om te leren (part 3).

Er is (was) in het noorden van Thailand, dicht bij de grens met Myanmar (in mijn gloriejaren nog gekend als Burma) een sympathiek dorpje dat bevolkt werd door etnische Chinezen. En ja, deze mensen woonden tot in de jaren 50 van de vorige eeuw wel degelijk in China. Maar toen kwam Mao op het toneel en wijzigde een en ander in de situatie voor de burgers in China.
We hebben allemaal wel gehoord van de Lange Mars van Mao Ze Dong, Lange mars en ook lang verhaal. Dat zoek je zelf maar eens op. In het kort, er waren eind de jaren 30 van de vorige eeuw twee partijen in China die mekaar letterlijk naar het leven stonden: de nationalisten, misschien beter gekend als de Kuomintang, onder leiding van Chiang Kai-shek en de communisten onder leiding van Mao Ze Dong. We weten ondertussen allemaal dat de communisten wonnen en dat Chiang Kai-shek samen met zijn volgelingen naar Formosa vluchtte. Voor de jongeren onder jullie, tegenwoordig is Formosa gekend als Taiwan. Dat eiland voor de kust van de PRC, jawel.
Maar, niet alle troepen van Chiang Kai-shek konden of wilden samen met hem verkassen naar Taiwan. Een flink deel van het leger van de Kuomintang (KMT in het kort) zat afgesloten van de rest in het noordwesten van het land en kon in feite geen kant meer uit want ze waren ingesloten door het Rode Leger van Mao. Ze moesten dus beslissen of ze zich zouden onderwerpen aan de communisten of verder strijden of, net zoals hun generalissimo het hen voorgedaan had, het land verlaten.
Verder strijden was uitzichtloos en dus besloten velen van de KMT om de grens met Burma over te steken en daar hun heil te zoeken. In hun zog kwam ook een aanzienlijk aantal burgers mee, maar de meesten die China ontvluchtten hadden op de een of andere manier toch een band met de KMT.

Toentertijd was er niet zoveel verschil te merken tussen de bevolking van noordoost Burma en die van China. De leefomstandigheden waren er quasi gelijk. Enkel de taal kon hen wel eens de parten spelen want de leden van de KMT spraken meestal een Chinees dialect terwijl de bevolking in Burma een mengelmoes van verschillende talen sprak. Maar de KMT was goed bewapend en hadden een pak oorlogservaring en de Burmezen wisten maar al te goed dat dit een groep was die je niet zomaar terug het land kon uitzetten. Na een tijd kwam het er in feite op neer dat de KMT in noordoost burma de plak zwaaide en er de orde handhaafde. En hun economie werd voor een groot deel draaiende gehouden door opiumsmokkel.
En de diaspora die er op gang gekomen was beperkte zich niet tot Burma. Ook het noorden van Laos was een reisdoel geworden, net zoals het noorden van Thailand. De KMT vestigde zich dan ook met mondjesmaat in het dichtbeboste en bergachtige noorden van Thailand. En net omdat er daar toen zo goed als geen wegen waren was het voor de Thaise overheid ook onbegonnen werk om te trachten de Chinezen terug te drijven. Het was voordeliger om hen daar te laten en hen het zaakje aldaar onder controle te laten houden. En de Chinezen hebben zich zeer goed van deze opdracht gekwijt.
(je kan hierover meer aan de weet komen in het boek van Alfred W. McCoy "The politics of heroin in Southeast Asia")

Toen ik dat gebied voor de eesrte maal bezocht was het, voor mij althans, zowat de mooiste plek op aarde. Ik voelde me onmiddellijk thuis in de dichte jungle die zich uitstrekte over een bergachtig landschap. Het was er broeirig heet maar het gebladerte van de bomen bood beschutting tegen de felle zon en de mensen die we er tegenkwamen waren zeer vriendelijk en gastvrij. Ik heb vaak van die gastvrijheid gebruik gemaakt. Je kon er toen, en ik denk tegenwoordig nog steeds, in zowat elke nederzetting toekomen en je kreeg er wel onderdak aangeboden.
Wat wel wetenswaardig is, is dat er toen in dat gebied nergens elektriciteit was. Iets na 6 uur 's avonds ging de zon onder en werd het vrij snel donker tot iets voor 6 uur 's morgens. Als je geen zaklamp of een petroleumlamp bij je had dan had je een probleem 's nachts want het was er pikkedonker. Daartegenover stond dat er 's nachts dan ook niet veel activiteit was, behalve dan door enkelingen of kleine groepjes die het gebied buiten de dorpjes onveilig maakten. Maar wie maalt daar nu om.

Het gebied stond er voor bekend dat er veel verschillende etniciteiten woonden, ieder in hun eigen dorpje. Je kon er dorpjes van de Karen (Yang), Muser (Lahu), Lishaw (Lisu), Akha, Shan en de KMT vinden en voor zover me bekend leefden die daar allemaal in harmonie samen. Ik heb in ieder geval geen weet van geschillen tussen de verschillende dorpen. Als er al heisa ontstond dan had dat te maken met de KMT van buiten dat gebied of met het Thaise leger, ook gekend als de BPP (Border Patrol Police). De bewoners van die regio hadden namelijk niet de Thaise nationaliteit en in de meeste gevallen ook geen identiteitspapieren. Ze waren dus eigenlijk illegaal in Thailand en net dat maakte dat ze in een zwakke positie stonden (en nog steeds staan) met betrekking tot de Thaise overheid. Maar halverwege de jaren 70 werd het gebied gecontroleerd door de KMT, dus zolang iederen binnen dat gebied bleef en naar de pijpen van de KMT danste dan was men relatief veilig.

Dat het een dichte jungle was is er tegenwoordig niet meer aan te zien. Tot mijn grote spijt heeft er een kaalslag plaatsgevonden en de jungle moest wijken voor landbouwgrond. Begrijpelijk voor de mensen die daar wonen, maar mijn paradijs is daarmee naar de knoppen. Zo had ik ooit een leuk gesprek met mensen van de Shan etnie in een dorpje aldaar. Ze wisten me te vertellen dat ze in dat gebied iets na het einde van WO II waren toegekomen en dat er toen nog tijgers, beren en wilde olifanten ronddoolden in de jungle aldaar. Toen ik er was was dat niet meer zo. Ze hadden alles afgeschoten. Behalve de slangen dan. Niet dat ze die wilden sparen, verre van, maar die beesten kropen over de grond en konden zich ongezien verplaatsen, dus ze waren niet uit te roeien. En een goed deel van die slangen waren gifslangen, zoals cobra's en kraits. Cobra's vond ik niet zo eng, want die waren enkel aggresief tijdens het broedseizoen. Dan kon je wel eens horen dat er mensen door gebeten werden. Een krait is veel kleiner en zeer giftig en die zaten er ook, maar ik ben die nooit tegengekomen. Toch niet dat ik er weet van heb, want die beestjes zijn meesters in het zich verbergen.

Meestal was mijn laatste halte van die route in dat gebied een dorpje van de KMT. Dat werd dus bewoond door etnische Chinezen, maar je merkte ook dat enkelen van hen plaatselijke vrouwen tot zich genomen hadden. Zo was er een oude man, hij was al 70 (is dat oud?) toen ik hem voor het eerst ontmoette en het was bij hem dat we altijd verbleven. Hij was getrouwd met een vrouw van de Shan, een etnische groep uit Burma. Zij was 35 jaar jonger dan hij. Ik ben er nooit achter gekomen waarom zij met hem getrouwd was, maar er zal wel een goede reden voor geweest zijn. Ze hadden tezamen één zoon. De vrouw kon goed en graag koken. Ze wist me ooit te vertellen dat als ik een heel jaar bij haar zou blijven logeren (was dat een uitnodiging?) ze iedere dag iets anders kon koken. En dat bewees ze keer op keer.
Op een dag moest ze naar het dorp waar ze vandaan kwam. Vermits er in haar dorp geen gemotoriseerd vervoer was zat er niets anders op dan er te voet naartoe te gaan, samen met haar zoon. Die zoon was op dat ogenblik 8 of 9 jaar oud schat ik. Op zich geen probleem want die kleine was gewend om overal te voet naartoe te trekken, maar de vrouw vond het maar niets dat ze er alleen, samen met haar zoon op uit moest trekken. Blijkbaar waren er de laatste tijd regelmatig incidenten geweest met struikrovers (je kon die term daar nogal letterlijk opvatten). Mevrouw wilde dan ook dat er een manspersoon zou meegaan met haar en iedereen keek toen in blok in mijn richting. Ik vond dat wel een leuk idee. Het was tenslotte een mooie vrouw en ik wist dat ze een weg zou nemen die ik nog niet kende. Het avontuur lonkte, al was ik niet helemaal gerust met de wetenschap dat er roversbenden rondwaarden in dat gebied.

Alles wat ik bij had en als wapen kon dienen was een klein zakmesje. Voor de zekerheid stak ik dat geopend gereed in mijn broekzak. In een noodgeval kon ik er snel bij. Mevrouw zag mijn voorbereiding en kreeg een medelevende glimlach op haar gezicht. Met wat tegenlicht in de ruimte waar we stonden zag ze er goddelijk uit. Ik smolt. Toen opende ze haar tas en haalde er een geladen Colt 45 uit tevoorschijn. De medelevende glimlach veranderde in een meewarige glimlach toen ze de verbazing op mijn gezicht zag.
We zijn toen op stap gegaan en na een dik uur kwamen we aan in haar dorp, vlakbij de rivier. De weg ernaartoe was zalig. Vond ik tenminste. Ik kende dat dorp al van een vroeger bezoek. De boot van en naar Chieng Rai meerde er aan. Het is toen dat ik er vrienschap sloot met het dorpshoofd. Voordien had ik de man we een paar keer gezien -je kon er niet naast kijken want zijn hele lichaam stond vol met tatoeages- maar nu leerde ik hem en zijn familie wat beter kennen. De verhalen over de tijgerjachten van vroeger doken op 's avonds bij het kampvuur en ik luisterde gespannen en met ontzag, zeker als je wist wat soort wapens ze toen bij zich hadden. De kans dat zo een zelfgemaakt geweer in hun gezicht ontplofte bij het afvuren was volgens mij groter dan de kans dat ze er iets mee konden afschieten.
Ik zat naar de tatoeages te staren die het lichaam van het dorpshoofd sierden en blijkbaar waren die meestal bedoeld om een ziekte of ander onheil te bezweren. De man zijn lichaam stond dus volgeschilderd met religieuze symbolen. Ik kreeg toen de vraag of ik er ook eentje wilde. Daar heb ik toen toch even over nagedacht maar toen ik wist met welk materiaal ze die tatoeages zetten heb ik dan toch maar beleefd en vriendelijk bedankt voor het voorstel. Er werd een stukje bamboe voor gebruikt dat scherp gemaakt was aan één kant. Er waren enkele naaldscherpe punten aan dat uiteinde gemaakt (je hebt er geen idee van wat ze daar allemaal kunnen maken uit bamboe). Dat werd dan in een inkt gedoopt en daarmee werd de tatoeage gezet. Ik weet niet waaruit die inkt bestond maar volgens mij was het risico erg groot dat ik een infectie zou oplopen bij het zetten van een tatoeage aldaar. Van hygiëne bij het tatoeëren was er hoegenaamd geen sprake. En als ik er een bacteriële infectie zou aan overhouden, tot daar dan nog aan toe. Ik had altijd wel een voorraadje breedspectrum antibiotica bij me, maar als er een schimmel of virus in mijn bloed zou terechtkomen dan riskeerde ik wel van diep in de problemen te geraken. Mijn lijf is dan ook nog steeds vrij van tattoeages.

's Anderendaags werd ik opgehaald door de Thai de me meestal op mijn tochtjes vergezelde. We gingen terug naar het KMT dorpje. Aan de ingang van het dorp woonde een oud vrouwtje in een schamel hutje. Er brandde binnen altijd een vuurtje waar steevast iets stond op te pruttelen en ik vond de tijd rijp om er te informeren wat ze precies kookte. Bleek dat ze whisky stookte. In Thailand wordt alles met ietwat alcoholgehalte bijna automatisch whisky genoemd, hoewel wat ze er brouwen in de meeste gevallen helemaal niks te maken heeft met whisky zoals wij hier die kennen. Ze produceerde twee soorten, een op basis van rijst en een op basis van mais. Ik mocht ter plaatse beide brouwsels degusteren. Het is een verkoopstruc die immer werkt. Natuurlijk wilde ik toen wat van dat spul kopen. Ik was er algauw achter dat die gemaakt van rijst niet mijn ding was. Die op basis van gefermenteerde mais daarentegen was wel degelijk mijn meug. Waarom de drank op basis van gefermenteerde rijst me niet beviel is me nog steeds niet duidelijk. Sake in Japan is ook gemaakt op basis van gefermenteerde rijst en dat spul smaakt me zo goed dat ik er niet kan van afblijven. Bij de Chinezen houd ik het dan maar op brandewijn op basis van mais. Ook in China brouwen ze iets dat ze daar Maitai noemen. Vind ik vreselijk smaken maar de Chinezen zijn er dol op.

Die dag kwam er een koppel op bezoek bij de oude man waar we logeerden. Stel je van dat logement echter niet te veel voor. Ons onderkomen was een hut gemaakt van bamboe en ons bed een vlechtwerk van gespleten bamboe dat op paaltjes op zo'n dertig centimeter van de grond stond. Geen matras, natuurlijk. Eenmaal je gewend bent om zo te slapen dan valt dat wel best mee, maar het duurt toch een tijdje voor je lichaam beseft dat waar je op ligt een bed is en dat je verondersteld wordt om er te slapen. Gelukkig was ik toen veel jonger dan nu en had ik er al bij al niet te veel moeite mee. Het went.
De vrouw die de man vergezelde hinkte. Haar voet was heel opgezwollen en deed nogal pijn. Ze had zich bij het werken op het veld met een hak in de voet geslagen en dat was dan ontstoken geraakt. Ik kreeg gelijk de vraag of ik daar iets kon aan doen. De mensen in dat gebied wisten na een tijd dat wanneer ik daar kwam ik altijd een lading medicamenten bij me hand en dat ik die ook gratis uitdeelde aan wie het nodig had. Mijn huisarts in België, die medeplichtige was in het verhaal, had me wel op het hart gedrukt dat sommige mensen allergisch konden reageren op antibiotica, dus dat ik er toch voorzichtig mee moest omspringen en altijd goed moest opletten of ze geen rash of ongewone zwellingen begonnen te vertonen na het innemen van de antibiotica. Je moet wel beseffen dat ik de enige was in dat gebied die iets van moderne geneesmiddelen bij zich had en dat de dichtsbijzijnde arts op zo een veertig kilometer daarvandaan woonde. Dikwijls kwam bij een ongeval of een ziekte, hoe banaal ook voor ons, alle hulp te laat en stierven de mensen eraan. Ik kwam dan ook tot het besef dat "mijn paradijs" niet zo paradijselijk was voor de mensen die er woonden.
Enkele dagen later kwam de vrouw terug om me te zien. Ze straalde en ze kon haar geluk niet op. Haar voet was al helemaal ontzwollen en ze kon weer stappen. Ze was zo dankbaar dat ze me alles gaf wat ze kon missen. Twee eieren. Ik heb die in dank ontvangen.


OVERZICHT              VORIGE           VOLGENDE